هزاران نفر در کوزوو علیه محکومیت رهبران جنگی خود تظاهرات کردند

هزاران تظاهرکننده روز پنجشنبه به خیابان‌های پریشتینا سرازیر شدند و بزرگترین اعتراض سراسری تا به امروز را علیه محکومیت اخیر چهار تن از فرماندهان برجسته ارتش آزادی‌بخش کوزوو (KLA) به اتهام جنایات جنگی رقم زدند. فضای پایتخت با احساسات شدیدی همراه بود؛ شهروندان با در دست داشتن پلاکاردهایی که مشروعیت دادگاه را رد می‌کرد و از ارتش آزادی‌بخش کوزوو به عنوان یک جنبش آزادی‌خواه دفاع می‌کرد، خشم جمعی خود را ابراز کردند. این بسیج گسترده نشان‌دهنده خشم عمیق در کوزوو نسبت به رسیدگی‌های قضایی در لاهه است که بسیاری از مردم محلی آن را حمله‌ای مستقیم به هویت ملی و روایت تاریخی مبارزه خود برای استقلال از صربستان می‌دانند.

اوایل این ماه، اتاق‌های تخصصی کوزوو در لاهه، هاشم تاچی، رئیس‌جمهور سابق و سه تن دیگر از چهره‌های عالی‌رتبه ارتش آزادی‌بخش کوزوو را به حبس‌های بین ۱۳ تا ۲۵ سال محکوم کردند. این نهاد قضایی که برای بررسی جنایات ارتکابی در طول درگیری‌های ۱۹۹۸-۱۹۹۹ تأسیس شده، با انتقادات شدیدی از سوی افکار عمومی کوزوو مواجه شده است. در جریان اعتراضات، تظاهرکنندگان ناامیدی عمیق خود را از اتحادیه اروپا ابراز کردند و این بلوک را متهم کردند که با حمایت از دادگاه، کوزوو را تنها گذاشته است. ایلیریانا بولارتوچی، یکی از معترضان که از شهری کوچک برای پیوستن به تجمع آمده بود، گفت: «چهار رهبر محکوم شده بی‌گناه هستند؛ این یک بی‌عدالتی بزرگ است که واقعیت مبارزه ما برای آزادی را نادیده می‌گیرد.»

بستر تاریخی این تنش‌ها به درگیری‌های ۱۹۹۸-۱۹۹۹ بازمی‌گردد که منجر به کشته شدن بیش از ۱۳ هزار نفر، عمدتاً آلبانیایی‌تبار، و آوارگی حدود یک میلیون نفر دیگر شد. جنگ پس از یک کارزار هوایی ۷۸ روزه ناتو به پایان رسید که نیروهای صرب را مجبور به خروج از این استان کرد. کوزوو در سال ۲۰۰۸ اعلام استقلال کرد، وضعیتی که صربستان هنوز از به رسمیت شناختن آن خودداری می‌کند. احکام قضایی فعلی زخم‌های قدیمی را باز کرده است و بسیاری از کوزوویی‌ها نگرانند که تمرکز دادگاه بر اقدامات ارتش آزادی‌بخش کوزوو، مبارزه آزادی‌خواهانه آن‌ها را با سرکوب سیستماتیک تحت رژیم بلگراد برابر جلوه دهد.

پیامدهای این اعتراضات قابل توجه است، زیرا فضای سیاسی شکننده کوزوو را بیش از پیش متشنج کرده است. این کشور درگیر یک بحران سیاسی یک ماهه است که با بن‌بست ۱۹ ماهه در انتخاب رئیس‌جمهور و برگزاری دو انتخابات زودهنگام مشخص می‌شود. اعتراضات حتی بر روابط دیپلماتیک تأثیر گذاشته است؛ به طوری که تظاهرکنندگان در جریان سفر اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، جاده‌های نزدیک فرودگاه را مسدود کردند. در حالی که فون در لاین تأکید کرد که باید به اختیارات دادگاه احترام گذاشت و تاریخ قابل بازنویسی نیست، آلبین کورتی، نخست‌وزیر، خاطرنشان کرد که دولت او معتقد است احکام صادره حاوی خطاهای حقوقی و تاریخی فاحشی هستند.

با نگاه به آینده، وضعیت همچنان متزلزل است زیرا نخست‌وزیر کورتی با ضرب‌الاجل ۶ اکتبر برای دستیابی به توافق با گروه‌های مخالف در مورد ریاست‌جمهوری مواجه است و در صورت عدم موفقیت، کشور ممکن است با دور دیگری از انتخابات زودهنگام روبرو شود. اگرچه دولت رسماً دادگاه را مسدود نکرده است، اما فشار فزاینده‌ای از سوی حزب دموکراتیک کوزوو برای محدود کردن اختیارات اتاق‌های تخصصی از طریق قوانین جدید وجود دارد. کارشناسان هشدار می‌دهند که اگر روند تجدیدنظرخواهی نتواند نگرانی‌های عمومی را برطرف کند، بی‌ثباتی سیاسی مداوم می‌تواند کوزوو را در صحنه بین‌المللی منزوی‌تر کرده و شکاف میان دولت و شرکای اروپایی‌اش را عمیق‌تر کند.