پیشگامان اپتوژنتیک برنده جایزه نوبل پزشکی ۲۰۲۶ برای دستاورد کنترل مغز شدند

کارل دایسروت، پیتر هگمن و گئورگ ناگل به دلیل پیشگامی در اپتوژنتیک و کشف کانال‌های یونی حساس به نور، برنده جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی ۲۰۲۶ شدند. مجمع نوبل در موسسه کارولینسکا از روش تحول‌آفرین آن‌ها در کنترل سلول‌های انتخابی با نور به عنوان پایه‌گذاری عصری جدید در علوم اعصاب یاد کرد. اپتوژنتیک به دانشمندان اجازه می‌دهد سلول‌های خاصی را در مغز زنده روشن یا خاموش کنند که دقت بی‌سابقه‌ای در نقشه‌برداری از مدارهای عصبی فراهم می‌کند.

پر سونینگسون، رئیس کمیته نوبل، تأکید کرد که این کشف فرصت‌هایی برای نقشه‌برداری از مغز فراهم می‌کند که زمانی فقط در رویا بود. این مکانیسم بر پروتئین‌های کانال‌رودوپسین متکی است که در عرض ۰.۲ میلی‌ثانیه به نور آبی واکنش نشان می‌دهند. این امر دریچه‌های سلولی را باز کرده و اجازه می‌دهد یون‌های دارای بار مثبت وارد شوند و تکانه‌های الکتریکی کوچکی ایجاد کنند که سیگنال‌دهی عصبی هدفمند و پاسخ‌های بیولوژیکی فوری را هدایت می‌کند.

سفر علمی بیش از یک دهه قبل از ابداع اصطلاح اپتوژنتیک در سال ۲۰۰۶ آغاز شد. هگمن ابتدا پروتئین‌های حساس به نور را هنگام مطالعه جلبک تک‌سلولی کلامیدوموناس جدا کرد. با همکاری ناگل، آن‌ها موفق شدند ژن‌های جلبکی را در سلول‌های قورباغه و کلیه انسان بیان کنند. سال‌ها بعد، دایسروت این ژن را در سلول‌های عصبی پستانداران ادغام کرد و کنترل از راه دور مدارهای مغزی موش‌های زنده را ممکن ساخت.

امروزه اپتوژنتیک به طور گسترده برای مطالعه مکانیسم‌های عصبی ترس، درد، تشنگی و پرخاشگری و همچنین بیماری‌های روانی پیچیده مانند افسردگی، اسکیزوفرنی، آلزایمر و پارکینسون استفاده می‌شود. فراتر از نقشه‌برداری آزمایشگاهی، این فناوری به کارآزمایی‌های بالینی انسانی برای بیماری رتینیت پیگمنتوزا پیشرفت کرده است. در آزمایش‌های اولیه، انتقال ژن‌های اپسین حساس به نور به سلول‌های شبکیه باقی‌مانده، به یک بیمار نابینا اجازه داد تا بخشی از بینایی عملکردی خود را بازیابد.