روبن مونتویا، مورخ، درباره هیسپانیا: «معادن آن ستون فقرات مالی روم را تشکیل می‌دادند، ارتش‌ها را تأمین مالی کرده و سیستم پولی را حفظ می‌کردند»

قرن دوم پیش از میلاد، عصر طلایی گسترش و فتوحات برای روم بود. پس از سقوط نومانتیا، سربازان رومی به دلیل ثروت‌های هیسپانیا به آنجا هجوم بردند. با این حال، ارزشمندترین گنجینه در زیر زمین نهفته بود. روبن مونتویا، مورخ، مقاله‌ای منتشر کرده است که در آن به تشریح فتوحات رومی در شبه‌جزیره ایبری پرداخته و نشان می‌دهد که چگونه این منطقه به عنوان موتور اصلی اقتصاد و ماشین نظامی روم در دوران جمهوری و امپراتوری عمل می‌کرد.

پولیبیوس، مورخ یونانی، هنگام بازدید از معادن کارتاگونوا در سال ۱۵۱ پیش از میلاد نوشت که چهل هزار نفر به طور منظم در آنجا کار می‌کردند و روزانه ۲۵ هزار دراخما برای مردم روم درآمد داشتند که ثروتی عظیم برای آن زمان بود. مونتویا توضیح می‌دهد که این معادن ستون فقرات مالی روم بودند، ارتش‌ها را تأمین مالی کرده و سیستم پولی را حفظ می‌کردند. علاوه بر ثروت معدنی، این مورخ اشاره می‌کند که تجارت روغن زیتون و شراب نیز جریان‌های درآمدی اضافی ایجاد کرد که جاه‌طلبی‌های توسعه‌طلبانه دولت روم را تقویت می‌کرد.

پیش از روم، کارتاژ اهمیت استراتژیک شبه‌جزیره ایبری را شناسایی کرده بود. کارتاژ که سیسیل و ساردنی را در جنگ اول پونیک از دست داده بود، ایبری را نجات اقتصادی و نظامی خود می‌دانست. هر دو قدرت، این منطقه را به عنوان انبار مالی می‌دیدند که منجر به فرآیند استعمار بی‌رحمانه‌ای شد که در نهایت به ایجاد رسمی استان‌های رومی در سال ۱۹۷ پیش از میلاد انجامید. این مبارزه برای کنترل، در واقع نبردی برای منابع لازم جهت تضمین هژمونی بر جهان مدیترانه بود.

پس از فتح کارتاگونوا در سال ۲۰۹ پیش از میلاد، تمرکز روم به منطقه سیرا مورنا برای استخراج سرب و نقره معطوف شد، در حالی که معادن ریوتینتو آهن، جیوه و قلع را تأمین می‌کردند. این مدل استخراج به طور غیرمستقیم از طریق پیمانکاران و انجمن‌های کارآفرین ایتالیایی مدیریت می‌شد که ثروت عظیمی برای خزانه عمومی ایجاد می‌کرد. تأثیر این استخراج عمیق بود و جمعیت‌های محلی را تحت تأثیر قرار داد و چشم‌انداز را برای پاسخگویی به تقاضاهای سیری‌ناپذیر پایتخت روم و لژیون‌های دوردست آن تغییر داد.

از سال ۲۷ پیش از میلاد تا قرن سوم میلادی، تمرکز به سمت شمال شرق تغییر یافت، جایی که عملیات‌های عظیمی مانند لاس مدولاس از تکنیک «ویرانی کوه‌ها» برای استخراج طلا استفاده کردند تا ثبات سکه «آئورئوس» تضمین شود. مونتویا نتیجه می‌گیرد که هیسپانیا از یک منبع غارت ساده به موتور صنعتی اصلی امپراتوری تبدیل شد. مطالعات باستان‌شناسی آینده همچنان مقیاس این بهره‌برداری را آشکار می‌کند و تأیید می‌کند که طول عمر امپراتوری روم به طور جدایی‌ناپذیری با ثروت معدنی استخراج شده از خاک ایبری پیوند خورده بود.