چرا جهان احساس بی‌ثباتی می‌کند: علم سیستم‌های غیرخطی و آشوب اقلیمی

بحران‌های جهانی مانند همه‌گیری‌ها، تورم افسارگسیخته و جنگ‌ها اغلب با ناگهانی بودن تکان‌دهنده‌ای زندگی مدرن را مختل می‌کنند. به گفته تیم پالمر، استاد دانشگاه آکسفورد، این اختلالات ناگهانی ناشی از یک اصل بنیادی حاکم بر سیستم‌های فیزیکی، بیولوژیکی و اجتماعی به نام «بی‌ثباتی متناوب» است. در چارچوب‌های پیچیده و غیرخطی که در آن‌ها خروجی‌ها با ورودی‌ها تناسب ندارند، دوره‌های آرامش طولانی می‌توانند به سرعت به نوسانات شدید تبدیل شوند.

غیرخطی بودن هسته اصلی نظریه آشوب و اثر پروانه‌ای مشهور است که در آن اختلالات جزئی باعث غیرقابل پیش‌بینی بودن گسترده می‌شوند. پالمر به نقطه عطف هواشناسی اکتبر ۱۹۸۷ اشاره می‌کند، زمانی که پیش‌بینی‌کنندگان نتوانستند بدترین طوفان سه قرن اخیر در جنوب انگلستان را پیش‌بینی کنند. این شکست باعث شد آژانس‌های هواشناسی به مدل‌سازی گروهی روی آورند که به جای تکیه بر پیش‌بینی‌های قطعی، احتمال آماری رویدادهای شدید را ارزیابی می‌کند. امروزه این مدل‌سازی احتمالی، کمک‌های بشردوستانه و استقرار منابع اضطراری را در سراسر جهان هدایت می‌کند.

با این حال، فعالیت‌های انسانی فعالانه در حال بی‌ثبات کردن این پویایی‌های پیچیده است. انتشار مداوم گازهای گلخانه‌ای باعث گرم شدن جو و افزایش رطوبت شده و سیستم اقلیمی زمین را به مناطق بی‌ثباتی متناوب سوق می‌دهد. دانشمندان هشدار می‌دهند که عبور از نقاط اوج بحرانی، مانند فروپاشی صفحات یخی قطبی، می‌تواند آسیب‌های جبران‌ناپذیری ایجاد کند که با کاهش انتشار گازها قابل درمان نیست و تلاش‌های بازیابی را بیهوده می‌کند.

برای مدیریت این خطرات فزاینده، محققان خواستار مدل‌سازی پیش‌بینی‌کننده بسیار دقیق‌تری هستند که عدم قطعیت‌های جوی داخلی مانند دینامیک پوشش ابر را بررسی کند. پالمر از تجمیع منابع بین‌المللی برای ایجاد یک نهاد تحقیقاتی بین‌دولتی شبیه به «سرن برای تغییرات اقلیمی» حمایت می‌کند. چنین نهادی مدل‌های اقلیمی احتمالی قابل اعتمادی ارائه می‌دهد و به سیاست‌گذاران جهانی قدرت می‌دهد تا قبل از عبور از آستانه‌های غیرقابل بازگشت، شکست‌های فاجعه‌بار سیستمیک را کاهش دهند.