خروج آمریکا از عراق؛ پایان یک حضور ۲۳ ساله و نگرانی از آینده امنیتی اقلیم کردستان

ایالات متحده در آستانه پایان دادن به ماموریت نظامی خود در عراق است که نقطه پایانی بر حضور نظامی آغاز شده با تهاجم سال ۲۰۰۳ و سرنگونی صدام حسین محسوب می‌شود. این خروج که در چارچوب توافق دوجانبه میان بغداد و واشنگتن صورت می‌گیرد، به معنای پایان نقش رزمی ائتلاف بین‌المللی است. اگرچه این اقدام به عنوان گامی به سوی حاکمیت ملی عراق توصیف شده، اما پرسش‌های جدی درباره ساختار امنیتی آینده منطقه، به‌ویژه برای اقلیم کردستان عراق ایجاد کرده است.

در اوج جنگ عراق در سال ۲۰۰۷، شمار نیروهای آمریکایی به بیش از ۱۷۰ هزار نفر می‌رسید، اما تا دسامبر ۲۰۲۳ این تعداد به حدود ۲۴۰۰ نفر کاهش یافت. مقامات عراقی اول اکتبر را «روزی تازه» برای کشور خوانده و تاکید کرده‌اند که نیروهای امنیتی و پیشمرگه‌های کرد اکنون توانایی حفظ امنیت و مقابله با بقایای داعش را بدون حضور نیروهای رزمی خارجی دارند. صفوان الامین، پژوهشگر شورای آتلانتیک، معتقد است این خروج با هدف اصلی شکست داعش همخوانی داشته و بازتاب‌دهنده فشارهای سیاسی داخلی برای پایان دادن به حضور نظامی خارجی است.

حضور نظامی آمریکا در عراق ماهیتی چرخشی داشته است. پس از خروج کامل در سال ۲۰۱۱ در دوران اوباما، نیروهای آمریکایی در سال ۲۰۱۴ به درخواست بغداد برای مقابله با پیشروی‌های داعش بازگشتند. از آن زمان، نقش این نیروها از عملیات رزمی به آموزش، مشاوره و همکاری اطلاعاتی تغییر یافت. مرحله کنونی خروج، پایان رسمی ماموریت ائتلاف است، هرچند به معنای خروج کامل نیست، زیرا تعدادی از نیروها برای حفاظت از اماکن دیپلماتیک در عراق باقی خواهند ماند.

علیرغم پایان رسمی ماموریت ائتلاف، این خروج پیامدهای امنیتی عمیقی دارد. تحلیلگران بر این باورند که زمان‌بندی این اقدام بیش از آنکه ناشی از شکست داعش باشد، به آسیب‌پذیری نیروها مربوط است. با توجه به حملات اخیر به تاسیسات آمریکایی در شمال عراق که با تنش‌های منطقه‌ای مرتبط با ایران گره خورده، واشنگتن نیروهای باقی‌مانده خود را اهدافی آسیب‌پذیر می‌دید. در نتیجه، انتظار می‌رود بسیاری از این نیروها به اردن و سایر نقاط خاورمیانه منتقل شوند تا توانایی واکنش سریع حفظ شود.

بیشترین نگرانی‌های امنیتی در اقلیم کردستان احساس می‌شود، جایی که آمریکا قصد دارد پایگاه هوایی حریر را تخلیه و سامانه‌های پدافند هوایی خود را جمع‌آوری کند. برای کردها، این تجهیزات نقشی حیاتی در بازدارندگی در برابر حملات پهپادی و موشکی شبه‌نظامیان همسو با ایران داشتند. با کاهش حضور آمریکا، رهبران کرد با چالش دشوار حفظ ثبات منطقه بدون حمایت مستقیم اطلاعاتی و پدافندی واشنگتن مواجه هستند که نگرانی‌ها از ایجاد خلاء امنیتی را افزایش داده است.