سه سال پس از ۷ اکتبر: بازنگری ایران در استراتژی بازدارندگی نظامی

سه سال پس از حملات ۷ اکتبر، ایران مجبور به بازنگری بنیادین در دکترین نظامی خود شده است. سقوط رژیم اسد در سوریه و ضربات سنگین به حماس و حزب‌الله، «عمق استراتژیک» تهران را از بین برده و این کشور را از جنگ نیابتی به سمت رویارویی مستقیم با اسرائیل و آمریکا سوق داده است.

حمیدرضا عزیزی از گروه بین‌المللی بحران معتقد است از دست دادن متحدان و جغرافیا، پیوندهای لجستیکی تهران به لبنان را قطع کرده است. مایکل یانگ از مرکز کارنگی نیز تأکید دارد که با حملات مستقیم اسرائیل به اهداف ایران از آوریل ۲۰۲۴، محاسبات تهران تغییر کرده و تکیه بر توانمندی‌های داخلی اجتناب‌ناپذیر شده است.

پیش از این، ایران با استفاده از گروه‌های نیابتی در مناطق خاکستری عمل می‌کرد تا از درگیری مستقیم در خاک خود جلوگیری کند. اما با فروپاشی این شبکه، استراتژی «بازدارندگی از راه دور» کارایی خود را از دست داد و تهران ناچار به تغییر رویکرد شد.

اکنون برنامه‌ریزان نظامی ایران بر توانمندی‌های بومی، موشک‌های بالستیک و پهپادها تمرکز کرده‌اند. در حالی که گروه‌های نیابتی همچنان بخشی از محاسبات هستند، اولویت جدید تهران، تکیه بر قدرت نظامی متعارف و اهرم‌های جغرافیایی برای دفاع از مرزها در معماری امنیتی جدید منطقه است.