Kahire'de Tutankhamun ve Nefertiti'yi koyu tenli tasvir eden duvar resmi tartışma yarattı

Kahire'nin Tahrir Meydanı'nda Firavun Tutankhamun ve Kraliçe Nefertiti'yi koyu tenli olarak tasvir eden 66 metre uzunluğundaki bir duvar resmi, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in resmi ziyareti öncesinde alelacele boyanarak kapatıldı. Gönüllü grup Rasmet Basma tarafından yaratılan sanat eseri, antik Mısır medeniyetinin kökenleri hakkında Afro-merkezci iddiaları teşvik ettiği iddiasıyla yoğun bir kamuoyu tepkisiyle karşılaştı. Duvar resmini kaldırma kararı, projeyi başlangıçta onaylayan ancak sosyal medyadaki eleştirilerin artmasıyla geri adım atan Kahire valiliği yetkilileri tarafından alındı.

Rasmet Basma'nın 22 yaşındaki kurucusu Ahmed Moussa, ekibin ChatGPT aracılığıyla oluşturulan yapay zeka görsellerine dayanan tasarım aşamasında arkeoloji uzmanlarına danışmadığını itiraf etti. Moussa, resimde kullanılan altın-bronz tonlarının gölge efektleri yaratmak için tasarlandığını ancak istenmeyen bir şekilde koyu tenli bir görünüme yol açtığını açıkladı. Eski Eski Eserler Bakanı Zahi Hawass, denetim eksikliğini eleştirerek, bu kadar önemli kamusal alanların tarihi gerçekleri çarpıtan amatör sanatsal yorumlara konu olmaması gerektiğini belirtti.

Bu tartışma, antik Mısırlıların etnik kimliği üzerine süregelen daha geniş bir tartışmanın parçasıdır. Antik Mısır medeniyetinin temel olarak siyah Afrika kökenli olduğunu iddia eden siyasi bir hareket olan Afro-merkezcilik, Mısırlı akademisyenlerden önemli ölçüde tepki gördü. 2023'teki Kleopatra konulu Netflix belgeseli ve 2024'teki Mısır Müzesi olayı gibi önceki vakalar da benzer şekilde milliyetçi duyguları ve tarihi figürlerin modern medyada ve sanatta nasıl temsil edildiğine dair akademik anlaşmazlıkları alevlendirmişti.

Uzmanlar, olayın kültürel temsil için yapay zekaya güvenmenin risklerini vurguladığını savunuyor. Mısırbilimci Monica Hanna, Afro-merkezci iddiaları "sözde bilim" olarak nitelendirerek, Mısır toplumunun güneydeki Nübye topluluklarından kuzeydeki Akdeniz popülasyonlarına kadar tarihsel olarak her zaman etnik açıdan çeşitli olduğunu vurguladı. Bu arada yapay zeka araştırmacısı Walid Mahmoud, ChatGPT gibi araçların Batı merkezli verilerle eğitildiğini ve insan uzmanlar tarafından dikkatlice denetlenmediği takdirde yanlış kültürel anlatıları istemeden yayabileceği konusunda uyardı.

Geleceğe bakıldığında, bu olay teknoloji ve kültürel mirasın kesişimi için bir uyarı niteliği taşıyor. Mostafa Eissa gibi sanat eleştirmenleri, yapay zekanın yararlı bir araç olabileceğini ancak hiçbir zaman insan sanatsal yargısının veya tarihsel doğruluğun yerini almaması gerektiğini savunuyor. Mısır karmaşık kimliğini yönetmeye devam ederken, tarihi anlatısı üzerindeki kontrolü sürdürme baskısı yüksek kalmaya devam ediyor. Kahire'deki gelecekteki kamusal sanat projeleri, antik tarihin temsillerinin yerleşik arkeolojik fikir birliğiyle uyumlu olmasını sağlamak için muhtemelen daha sıkı bir denetimle karşı karşıya kalacaktır.