Avrupa şehirleri uygun fiyatlı konut krizini nasıl çözüyor?

Avrupa Birliği'nin en kalabalık şehri olan Berlin'de konut piyasasındaki baskı o kadar yoğun ki, sakinler radikal siyasi eylemlere yöneldi. Beş yıl önce seçmenler, 3.000'den fazla konutu olan büyük emlak şirketlerinin kamulaştırılması için yapılan bağlayıcı olmayan bir referandumu destekledi, ancak Senato bu konuda harekete geçmedi. O zamandan bu yana yeni kira maliyetlerinin yaklaşık %50 artmasıyla birlikte konut krizi merkezi bir siyasi mesele haline geldi ve kısa süre önce sosyalist Sol Parti'yi bu sistemsel hataları giderme vaadiyle seçim başarısına taşıdı.

Viyana, Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra aşırı kalabalıklaşma ve hastalıklarla mücadele etmek için kurulan bir modelle sosyal konut konusunda altın standart olmaya devam ediyor. Bugün şehir, yaklaşık 220.000 belediye dairesine sahip ve 200.000 sübvansiyonlu birimi destekleyerek sakinlerin %60'ından fazlasının şehir tarafından yönetilen uygun fiyatlı konutlarda yaşamasını sağlıyor. Bu devasa kamu varlığı, özel piyasayı etkili bir şekilde istikrara kavuşturarak diğer büyük Avrupa başkentlerinde görülen aşırı fiyat artışlarını önlüyor.

Diğer şehirler yenilikçi arazi ve dönüşüm stratejilerini deniyor. İsviçre'nin Basel şehri, kamu arazilerini satmak yerine kooperatiflere kiralayarak arazi değerini konut maliyetlerinden ayırma konusunda öncülük ediyor; bu model artık Barselona ve Lizbon'da da benimseniyor. Bu arada Paris, boş ofis binalarını agresif bir şekilde konut birimlerine dönüştürerek 2035 yılına kadar %30 sosyal konut hedefine ulaşmayı amaçlarken, Prag polis, öğretmen ve bakım personeli için enerji tasarruflu daireler inşa ederek kamu sektörü çalışanlarına öncelik veriyor.

Dublin, 2008 sonrası yabancı yatırımlar ve kiraları şişiren teknoloji sektörü patlamasının neden olduğu benzersiz bir zorlukla karşı karşıya. Buna karşı koymak için İrlanda hükümeti, sosyal konut için fazla kazanan ancak özel piyasa fiyatlarını karşılayamayan orta gelirlileri hedefleyen Maliyetli Kiralık Konut programını başlattı. Kâr amacı gütmeyen kuruluşlarla ortaklık kuran devlet, piyasa seviyelerinin %30 altında kiralar sağlamayı hedefliyor, ancak talep hala yüksek ve kısa süre önce 104 birim için 4.000'den fazla başvuru yapıldı.

Avrupa bu krizle boğuşurken, şehir plancıları arasında tek bir sihirli çözüm olmadığı konusunda fikir birliği var. Başarı; kamu arazisi mülkiyeti, sıkı kira düzenlemesi ve mevcut altyapının yaratıcı bir şekilde yeniden kullanımının bir kombinasyonunu gerektiriyor. Siyasi irade temel engel olmaya devam etse de, Berlin, Viyana ve Dublin'deki çeşitli stratejiler, şehirlerin karakterini tanımlayan temel çalışanlar ve sakinler için erişilebilir kalmasını sağlamak adına proaktif devlet müdahalesinin şart olduğunu kanıtlıyor.