Arnavutluk: Yolsuzlukla mücadele nedenleri mi yoksa sadece belirtileri mi ele alıyor?

22 Eylül'de, Arnavutluk Devlet İstihbarat Servisi Başkanı Vlora Hyseni, Bakü'deki uluslararası bir konferansa katıldığı sırada Tiran'daki Özel Mahkeme tarafından ev hapsine alındı. Suçlamalar, soruşturma gizliliğinin ifşası ve bir suçlunun desteklenmesi ile ilgili olup, Ulusal Bilgi Toplumu Ajansı'ndaki (AKSHI) daha geniş bir yolsuzluk soruşturmasından kaynaklanmaktadır. Hyseni o tarihten bu yana görevden alınmış olup, bu durum hükümetin giderek daha fazla üst düzey devlet yetkilisini hedef alan yolsuzlukla mücadele kampanyasında önemli bir tırmanışı işaret etmektedir.

Bu vaka, Arnavutluk'taki gücün en üst kademelerine ulaşan cezai kovuşturmaların daha geniş bir eğiliminin parçasıdır. Eski bir cumhurbaşkanı tutuklu kalmaya devam ederken, eski bir başbakan yargılanmakta ve Tiran belediye başkanı 2025'in başından beri parmaklıklar ardındadır. Başbakan Edi Rama, bunların bireysel cezai sorumluluk vakaları olduğunu sürekli olarak savunarak, 'Üst düzey bir yetkili adaletle hesap açtığında, vaka onunla yargı sistemi arasındaki bireysel bir meseledir' demiştir.

Yıllarca Arnavutluk, üst düzey siyasi figürlerin yasaların üzerinde olduğu bir cezasızlık kültürüyle tanımlanmıştır. 2016 yargı reformu bunu ortadan kaldırmak için tasarlanmış ve Özel Yolsuzlukla Mücadele Yapısı'nın (SPAK) oluşturulmasına yol açmıştır. Siyaset bilimci Afrim Krasniqi, reformun 'VIP' vakalarına odaklanmayı ve dokunulmazlık mitini kırmayı amaçladığını belirtmektedir. Bu kurumlar bağımsızlık ve uluslararası destek kazanmış olsa da, yolsuzluğun yapısal kökleri siyasi manzaraya derinden yerleşmiş durumdadır.

Dorian Matlija gibi hukuk uzmanları, Arnavutluk'un yolsuzluğu gerçekleştikten sonra cezalandırmada daha etkili hale geldiğini, ancak önlemede zayıf kaldığını savunmaktadır. İdari kontroller, denetimler ve çıkar çatışması düzenlemeleri büyük ölçüde etkisiz kalmıştır. Bu görüş, Avrupa Komisyonu'nun 2025 raporunda da yansıtılmakta olup, rapor SPAK'ın ilerlemesini kabul etmekte ancak yolsuzluğun yaygın olmaya devam ettiği konusunda uyarmaktadır; kurumsal önleyici çerçeveler, yüksek düzeyde rüşvet bildirmeye devam eden vatandaşların günlük yaşamları üzerinde sınırlı bir etkiye sahiptir.

İleriye bakıldığında, Arnavutluk'un yolsuzlukla mücadele kampanyasının başarısı, AB'ye katılım sürecindeki ilerlemesi ve vatandaşların yaşamlarındaki somut iyileşme ile ölçülecektir. AB sürdürülebilir sonuçlar talep ederken, uzmanlar gerçek başarının siyasi kültürde temel bir değişim gerektirdiğini savunmaktadır. İktidardaki Sosyalist Parti içindeki güç yoğunlaşması, denetim ve denge mekanizmalarını zayıflatmaya devam etmekte olup, bu da sistemin kendisi bağımsızlığı garanti edecek şekilde reforme edilmedikçe, mevcut baskıların yalnızca daha derin ve sistemik bir hastalığın belirtilerini ele alabileceğini düşündürmektedir.