Bosna seçimleri göç ve jeopolitikle gölgelenirken, etnik siyaset gerçek sorunları örtbas ediyor

Bosna-Hersek şu anda derin bir demografik krizle karşı karşıya; son on yılda göç nedeniyle vatandaşlarının neredeyse altıda birini, yani yaklaşık 600.000 kişiyi kaybetti. Ülke 4 Ekim'deki genel seçimlere hazırlanırken, siyasi söylem nüfus çöküşü, ekonomik durgunluk ve 2009'dan beri ölüm oranının gerisinde kalan doğum oranı gibi acil gerçekleri ele almak yerine etnik kimlik siyaseti döngüsünde sıkışıp kalmış durumda. Ülke yaşlanan nüfus ve gençlerin kitlesel göçüyle mücadele ederken, siyasi kampanyalar vatandaşların somut ihtiyaçlarından ziyade mezhepsel bölünmelere öncelik vermeye devam ediyor.

Seçim manzarası, 1992-1995 Dayton Barış Anlaşması ile oluşturulan ve 14 farklı hükümet genelinde etnik kotaları kurumsallaştıran karmaşık anayasal mimari tarafından tanımlanıyor. Siyaset bilimci Mladen Bubonjic, elitlerin gücü korumak için korku ürettiğini ve seçimleri ulusal hayatta kalma referandumlarına dönüştürdüğünü belirtiyor. Yüksek fiyatlar, yolsuzluk ve yetersiz kamu hizmetlerinden duyulan yaygın kamu hoşnutsuzluğuna rağmen, sistem etnik gerilimleri sürdürenleri ödüllendirecek şekilde tasarlanmıştır. Araştırmalar, etnik kimliğin seçmen davranışının temel itici gücü olmaya devam ettiğini ve ekonomik çıkarlar veya sosyal reformlarla ilgili kaygıları büyük ölçüde gölgede bıraktığını tutarlı bir şekilde göstermektedir.

Tarihsel olarak, mevcut siyasi felç, kırılgan bir barışı işlevsel yönetişime tercih eden savaş sonrası uzlaşmanın doğrudan bir sonucudur. Otuz yıl sonra yapı değişmeden kalmış ve ilerleme tamamen durmuştur. Seçmenler giderek daha fazla hayal kırıklığına uğramakta ve otuz yıldır hiçbir şeyin iyileşmediğini ifade etmektedir. Bu sistemsel durgunluk tesadüfi bir kusur değil, anlamlı değişiklikler yapmaya çalışanları cezalandıran ve siyasi kimliğin hayatta kalma ile eş tutulduğu kabile savunması döngüsünde ülkeyi etkili bir şekilde hapseden kasıtlı bir özelliktir.

Sıradan bir vatandaş için siyasi retorik ile günlük yaşam arasındaki kopukluk çarpıcıdır. Siyasetçiler tarihsel şikayetlere ve etnik duruşlara odaklanırken, halk işlevsel sağlık hizmetleri, uygun fiyatlı konut ve yaşanabilir ücretler talep etmektedir. Siyaset analisti Tanja Topic, yolsuzluk ve yoksulluğun siyasi kimliklere emildiğini, bunun da seçmenlerin gerçek alternatifler bulmasını zorlaştırdığını gözlemliyor. Belirlenen etnik çizgilerden sapanlar sıklıkla vatan haini olarak damgalanıyor; Vehid Sehic'in ülkenin ilerlemesi için felaket ve devam eden göçün ana katalizörü olarak tanımladığı bir dinamik.

Geleceğe bakıldığında, Bosna'nın Avrupa Birliği entegrasyonuna giden yolu, son raporlarda hazırlık puanının önemli ölçüde düşmesiyle tıkanmış durumdadır. 2022'den beri AB adayı olmasına rağmen, ülke gerekli 113 reformun hiçbirini uygulayamamış ve baş müzakereci ataması hala beklemektedir. Batı Balkanlar Rusya, AB ve ABD arasında jeopolitik rekabetin sahnesi haline gelirken, Bosna kendisini yerinde sayarken buluyor. Sosyo-ekonomik gerçekleri ele almaya yönelik bir değişim olmazsa, ülke daha fazla izolasyon riskiyle karşı karşıyadır ve vatandaşları ülkeyi terk ederek ayaklarıyla oy kullanmaya devam etmektedir.