فرانسیس هالتزن، فیزیکدان، برنده جایزه نوبل ۲۰۲۶ برای اکتشافات نوترینو در آیس‌کیوب شد

فرانسیس هالتزن، فیزیکدان نظری دانشگاه ویسکانسین-مدیسون، به دلیل نقش بنیادی‌اش در تأسیس رصدخانه نوترینوی آیس‌کیوب در قطب جنوب، برنده جایزه نوبل فیزیک ۲۰۲۶ شد. آکادمی سلطنتی علوم سوئد از هالتزن به خاطر مشارکت‌های تعیین‌کننده در توسعه این آشکارساز و شناسایی تاریخی نوترینوهای پرانرژی که از منابع اخترفیزیکی دوردست سرچشمه می‌گیرند، تقدیر کرد و عصری تحول‌آفرین در رصد کیهانی را رقم زد.

هالتزن هنگام دریافت خبر ابراز شگفتی کرد و تأکید نمود که این تلاش چند دهه‌ای بر کار تیمی گسترده بین‌المللی متکی بوده است. او گفت: «این یک غافلگیری بزرگ بود و انتظارش را نداشتم.» وی این افتخار را به افراد شجاعی تقدیم کرد که در زمانی که هیچ فیزیکدان محافظه‌کار معتبری حاضر به همکاری نبود، به او پیوستند. دانیل نورسینی، فیزیکدان ذرات، هالتزن را نیروی محرکه آیس‌کیوب خواند که با تلاش صدها مهندس و دانشمند، حوزه جدیدی از اخترشناسی نوترینو را گشود.

نوترینوها که اغلب «ذرات شبح» نامیده می‌شوند، فراوان‌ترین ذرات زیراتمی در کیهان هستند که بار الکتریکی صفر و جرم ناچیزی دارند. از آنجا که آن‌ها به ندرت با ماده معمولی تعامل دارند، تریلیون‌ها عدد از آن‌ها هر ثانیه بدون مانع از زمین عبور می‌کنند. این ذرات که اولین بار توسط ولفگانگ پاولی در ۱۹۳۰ نظریه‌پردازی و در ۱۹۵۶ شناسایی شدند، همواره برای ثبت بسیار دشوار بودند.

از آنجا که نوترینوهای پرانرژی مسافت‌های طولانی را بدون جذب یا انحراف طی می‌کنند، به عنوان پیام‌رسان‌های کیهانی عمل می‌کنند. رصدخانه آیس‌کیوب اکنون به محققان اجازه می‌دهد تا رویدادهای خشن اخترفیزیکی مانند سیاه‌چاله‌های کلان‌جرم را بررسی کنند. دستاورد هالتزن، اخترشناسی چندپیام‌رسانی را تثبیت کرده و با ترکیب داده‌های نوترینو، تابش الکترومغناطیسی و امواج گرانشی، اسرار جهان پرانرژی را آشکار می‌سازد.