تبیین علمی پدیده «شبح‌دیدگی» و حضورهای نامرئی

سرویس بین‌الملل اوپا، ۱۰ آبان (اوپا) — بررسی‌های علمی حاکی از آن است که فلج خواب و وضعیت «هیپناگوژیک» یا همان حالت گذار میان بیداری و خواب، نقشی کلیدی در گزارش‌های مشاهده ارواح دارند. در این وضعیت، مغز دچار توهمات زنده می‌شود در حالی که بدن در حالت بی‌حرکتی باقی می‌ماند و فرد احساس حضور یک موجود نامرئی را در اتاق تجربه می‌کند. طبق مطالعه‌ای در سال ۲۰۱۱ در نشریه «اسلیپ مدیسین ریویوز»، حدود ۷.۶ درصد از جمعیت عمومی تجربه فلج خواب را داشته‌اند.

فراتر از اختلالات خواب، سوگیری‌های شناختی مانند «پاریدولیا» نیز در این ادراکات دخیل هستند. رادنی اسمالتز، استاد دانشگاه مک‌یووان، معتقد است سیستم بینایی انسان تمایل دارد در داده‌های تصادفی، الگوهایی نظیر چهره را شناسایی کند؛ این پدیده به‌ویژه در شرایط استرس‌زا تشدید می‌شود. همچنین مفهوم روان‌شناختی «گسست» که در آن فرد احساس جدایی از هویت خود را دارد، می‌تواند باعث شود فرد بخشی از آگاهی خود را به عنوان یک موجود مستقل و خارجی تفسیر کند.

عوامل محیطی نیز بر احتمال گزارش فعالیت‌های فراطبیعی تأثیرگذارند. کریس فرنچ از دانشگاه گلداسمیت لندن مشاهده کرده است که نورپردازی و مقیاس‌های معماری می‌توانند اضطراب ایجاد کرده و مغز را برای هوشیاری بیش از حد آماده کنند. علاوه بر این، «فروصوت» یا فرکانس‌های زیر ۲۰ هرتز که توسط ماشین‌آلات یا سیستم‌های گرمایشی تولید می‌شوند، با افزایش سطح کورتیزول و تحریک‌پذیری مرتبط هستند و می‌توانند محیطی فیزیکی برای ایجاد احساس ناامنی یا توهم حضور ارواح فراهم کنند.

محققان به ویژگی شخصیتی «تراگذری» (Transliminality) نیز اشاره می‌کنند که در آن ذهن فرد اجازه تبادل سیال میان وضعیت‌های ناخودآگاه و خودآگاه را می‌دهد. افراد دارای این ویژگی اغلب تخیلات قوی‌تری دارند و بیشتر مستعد «حس‌آمیزی» هستند. با وجود این چارچوب‌های روان‌شناختی و محیطی، مطالعات در این زمینه همچنان ادامه دارد تا مرز میان وضعیت‌های ذهنی ذهنی و واقعیت عینی دقیق‌تر مشخص شود.