پس از دهه‌ها مذاکره، یونان بقایای تزار ساموئل را به بلغارستان بازمی‌گرداند

بقایای تزار ساموئل، یکی از مهم‌ترین حاکمان قرون وسطایی امپراتوری اول بلغارستان، قرار است روز شنبه پس از دهه‌ها مذاکرات دیپلماتیک پیچیده میان بلغارستان و یونان به صوفیه برسد. بازگرداندن این بقایای تاریخی نقطه عطفی در روابط بالکان محسوب می‌شود، چرا که این استخوان‌ها شش دهه پیش در یک منطقه مرزی یونان کشف شده بودند. دولت بلغارستان برای این رویداد، مراسم استقبال رسمی دولتی شامل انتقال با هواپیمای نظامی، اسکورت جنگنده و شلیک ۲۱ توپ را تدارک دیده است که با تشییع به سمت کلیسای سنت صوفیا برای ادای احترام عمومی به پایان می‌رسد.

رومن رادف، نخست‌وزیر بلغارستان، در مراسمی در موزه تمدن بیزانس در تسالونیکی بر قدرت وحدت‌بخش این اقدام تأکید کرد و گفت: «اگر در گذشته تزار ساموئل ما را از هم جدا می‌کرد، امروز می‌توانم بگویم که او ما را متحد می‌کند.» این تحویل بخشی از یک تبادل فرهنگی متقابل است که در آن یونان ۴۸ شیء ارزشمند را که توسط نیروهای بلغاری در جنگ جهانی اول غارت شده بود، پس می‌گیرد. کیریاکوس میتسوتاکیس، نخست‌وزیر یونان، بر اهمیت عاطفی و فرهنگی این رویداد تأکید کرد و خاطرنشان ساخت که جامعه جهانی در حال بازنگری در موضع خود نسبت به حفاظت و بازگرداندن میراث فرهنگی است.

میراث تاریخی تزار ساموئل عمیقاً با فراز و نشیب‌های امپراتوری اول بلغارستان که او از سال ۹۹۷ تا ۱۰۱۴ بر آن حکومت می‌کرد، گره خورده است. دوران سلطنت او با درگیری‌های شدید با امپراتوری بیزانس تعریف می‌شد که به نبرد فاجعه‌بار کلیدیون در سال ۱۰۱۴ انجامید. طبق افسانه‌ها، ساموئل پس از مشاهده سربازانش که توسط امپراتور بیزانس، باسیل دوم، کور شده بودند، از شدت شوک درگذشت. پس از مرگ او، سرزمین‌های بلغارستان تحت کنترل بیزانس قرار گرفت، اما ساموئل همچنان نمادی قدرتمند از هویت ملی و تاب‌آوری تاریخی بلغارستان باقی مانده است.

این بازگرداندن بحث‌های منطقه‌ای گسترده‌تری را برانگیخته است، به‌ویژه در مورد ادعاهای تاریخی مقدونیه شمالی، جایی که ساموئل با مجسمه‌ای بزرگ در اسکوپیه گرامی داشته می‌شود. رسانه‌های منطقه این رویداد را ادامه «نبرد بر سر تاریخ» توصیف کرده‌اند که بازتاب‌دهنده تنش‌های مداوم بر سر روایت‌های ملی است. اگرچه یک کمیسیون دوجانبه در سال ۲۰۲۲ توصیه کرد که ساموئل به عنوان رهبر دولتی معرفی شود که اکثر مورخان آن را امپراتوری بلغارستان می‌دانند، اما این موضوع همچنان یک نقطه حساس در سیاست‌های منطقه‌ای و شکل‌گیری هویت باقی مانده است.

در نگاه به آینده، تحلیلگران معتقدند که بازگرداندن این بقایا اهداف فرهنگی و سیاسی را دنبال می‌کند. دیمیتار بچف، پژوهشگر مؤسسه کارنگی اروپا، اشاره می‌کند که این رویداد به رهبران بلغارستان اجازه می‌دهد تا ضمن تقویت روایت تاریخی جمعیت اسلاو، نظر رأی‌دهندگان میهن‌پرست را جلب کنند. در حالی که یونان از این فرصت برای تقویت کمپین بین‌المللی خود برای بازگرداندن مرمرهای پارتنون استفاده می‌کند، این رویداد نشان‌دهنده تغییر دیدگاه جهانی نسبت به آثار تاریخی است که از نگاه به آن‌ها به عنوان غنایم جنگی به سوی به رسمیت شناختن آن‌ها به عنوان اجزای ضروری میراث ملی حرکت می‌کند.