چگونه ژاپن در دو سال از کمبود برنج به مازاد رسید؛ تقابل تغییرات اقلیمی، گردشگری و تنش تجاری با آمریکا

در سال ۲۰۲۳، گرمای شدید و خشکسالی محصول برنج ژاپن را نابود کرد و منجر به کمبود ملی شدیدی شد که تلاطم سیاسی به پا کرد و باعث استعفای یک وزیر شد. تا سال ۲۰۲۶، وضعیت کاملاً معکوس شد و ژاپن با مازاد رکوردشکنی مواجه شد که دولت را مجبور به مداخله برای جلوگیری از فروپاشی بازار کرد. این نوسان سریع از کمیابی به عرضه بیش از حد، کارشناسان کشاورزی را حیرت‌زده کرده و شکنندگی سیستم‌های امنیت غذایی ژاپن را در عصر تغییرات اقلیمی آشکار ساخته است.

ریوسوکه اینوئه، از اعضای ارشد CSIS، اشاره کرد که مقیاس این نوسان حتی تحلیلگران باسابقه را غافلگیر کرد. داده‌ها نشان می‌دهد که ذخایر خصوصی برنج در طول بحران از ۲ میلیون تن استاندارد به ۱.۵ میلیون تن کاهش یافت و قیمت یک کیسه پنج کیلوگرمی از ۲۰۰۰ ین به ۴۳۰۰ ین جهش کرد. دولت برای اولین بار از سال ۱۹۹۵ مجبور به آزادسازی ذخایر اضطراری شد که به دلیل تأخیر در اجرا مورد انتقاد قرار گرفت. در حال حاضر، ذخایر به ۲.۴۳ میلیون تن بازگشته و قیمت‌ها با آغاز برنامه‌های خرید دولتی به سمت ۳۳۰۰ ین کاهش یافته است.

ریشه این بحران در موج گرمای ۲۰۲۳ نهفته است که کیفیت غلات را کاهش داد و با افزایش گردشگری پس از همه‌گیری و خرید هیجانی تشدید شد. از نظر تاریخی، بازار برنج ژاپن غیرشفاف بوده و توزیع‌کنندگان سود خود را بر مدیریت شفاف زنجیره تأمین ترجیح می‌دهند. این عدم شفافیت باعث شد رگولاتورها نتوانند به سرعت واکنش نشان دهند. علاوه بر این، میانگین سنی کشاورزان ژاپنی ۶۷.۷ سال است و تنها ۱.۲ درصد زیر ۳۰ سال دارند که تولید را در زمین‌های کوچک و کوهستانی دشوار کرده است.

تنش‌های ژئوپلیتیک، به‌ویژه در روابط تجاری با ایالات متحده، بازار داخلی را پیچیده‌تر کرد. در طول کمبود سال ۲۰۲۵، ترامپ ژاپن را برای افزایش واردات برنج تحت فشار قرار داد که منجر به توافقی شد که خرید برنج از آمریکا را ۷۵ درصد افزایش داد. این هجوم غلات خارجی دقیقاً زمانی رخ داد که تولید داخلی در پاسخ به قیمت‌های بالای سال قبل افزایش یافته بود و فشار مضاعفی بر کشاورزان محلی وارد کرد. تکیه بر واردات که به عنوان یک شبکه ایمنی در نظر گرفته شده بود، اکنون به نقطه اختلاف تبدیل شده است.

در آینده، کارشناسانی مانند اینوئه خواستار اصلاحات ساختاری در سیاست کشاورزی ژاپن هستند و پیشنهاد می‌کنند برنامه‌ای مشابه مدل آمریکایی برای پوشش زیان قیمت جهت محافظت از کشاورزان در برابر نوسانات بازار اجرا شود. از آنجایی که تغییرات اقلیمی همچنان باعث آب و هوای شدید می‌شود، چرخه رونق و رکود فعلی تهدیدی برای ثبات ملی باقی می‌ماند. بدون اصلاحات سیستمی که امکان پاسخ‌های منعطف بازار و مدیریت بهتر زمین را فراهم کند، ژاپن در برابر شوک‌های عرضه آینده که می‌تواند اصلی‌ترین ماده غذایی کشور را بی‌ثبات کند، آسیب‌پذیر می‌ماند.