بحران جدید تیگرای: میانجی‌گران برای برقراری صلح در اتیوپی کجا هستند؟

تنها چهار سال پس از توافق صلح تاریخی که به جنگ ویرانگر تیگرای پایان داد، درگیری‌ها در هفته‌های اخیر در شمال اتیوپی دوباره شدت گرفته است. گروه‌های مسلح متعددی که پیش‌تر دشمنان سرسخت یکدیگر بودند، اکنون با هدف مشترک سرنگونی دولت فدرال نخست‌وزیر ابی احمد، ائتلافی استراتژیک تشکیل داده‌اند. این تجدید خشونت‌ها نشان‌دهنده تغییری بی‌ثبات‌کننده در منطقه است و نگرانی‌های عمیقی را در مورد ثبات شاخ آفریقا ایجاد کرده، چرا که بازیگران خارجی به دخالت برای پیشبرد منافع ژئوپلیتیک خود متهم شده‌اند.

کارشناسان و تحلیلگران به شکست توافق صلح پرتوریا در سال ۲۰۲۲ اشاره می‌کنند که به درگیری اولیه دو ساله با صدها هزار کشته پایان داده بود. نگاش محمد، روزنامه‌نگار متخصص در این منطقه، معتقد است که این توافق به این دلیل شکست خورد که بازیگران کلیدی از جمله اریتره، شبه‌نظامیان فانو در امهارا و تندروهای جبهه آزادی‌بخش خلق تیگرای (TPLF) را نادیده گرفت. پاتریشیا رودریگز از شرکت «کنترل ریسک» خاطرنشان می‌کند که اگرچه هماهنگی فعلی شورشیان نگران‌کننده است، اما تصمیم دولت فدرال برای خلع سلاح اجباری گروه‌ها به جای رسیدگی به مطالبات آن‌ها، تنها باعث تشدید تنش‌های موجود شده است.

از نظر تاریخی، این درگیری با مبارزه میان دولت فدرال و TPLF تعریف می‌شد. با این حال، چشم‌انداز فعلی بسیار پراکنده‌تر است. ائتلاف جدید شامل ارتش آزادی‌بخش اورومو، جناح‌هایی از جبهه آزادی‌بخش ملی اوگادن و گروه‌های شبه‌نظامی قومی مختلف از عفار و بنیشانگول-گوموز است. اریتره که زمانی متحد آدیس آبابا بود، اکنون مظنون به حمایت از این جناح‌های شورشی است. این شبکه متغیر اتحادها، احتمال یک روند صلح واحد را پیچیده می‌کند، زیرا گروه‌های درگیر دارای دستورکارهای سیاسی و پایگاه‌های قومی بسیار متفاوتی هستند.

برای جمعیت غیرنظامی، پیامدها فاجعه‌بار است. بسیاری از مردم از زمان آغاز خصومت‌ها در سال ۲۰۲۰ در اردوگاه‌های موقت آوارگان داخلی (IDP) باقی مانده‌اند و قادر به بازگشت به خانه‌های خود نیستند. گزارش‌ها حاکی از آن است که حملات پهپادی مناطق غیرنظامی را هدف قرار داده و گروه‌های شورشی از مدارس و کلینیک‌ها برای مقاصد نظامی استفاده می‌کنند. با قطع ارتباطات مخابراتی، اختلال در برق و تعلیق پروازها به شهرهای مهمی مانند لالی‌بلا، وضعیت بشردوستانه به سرعت در حال وخامت است و ثابت می‌کند که تضمین‌های رسمی برای حفاظت از غیرنظامیان در عمل محقق نمی‌شود.

در نگاه به آینده، چشم‌انداز میانجی‌گری تیره به نظر می‌رسد. اگرچه سازمان ملل فرستادگانی را برای تعامل با قدرت‌های منطقه‌ای اعزام کرده است، تحلیلگران معتقدند که مذاکرات معنادار تا زمانی که طرف‌های درگیر درک نکنند که خشونت ابزاری ناکارآمد برای دستیابی به اهداف سیاسی است، به نتیجه نخواهد رسید. اهرم فشار بین‌المللی نیز کاهش یافته است، به‌ویژه پس از آنکه ایالات متحده تحریم‌هایی را که پیش‌تر برای تحت فشار قرار دادن مبارزان استفاده می‌شد، لغو کرد. کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند که اگرچه درگیری‌ها احتمالاً در شمال اتیوپی محدود باقی می‌ماند، اما فقدان یک استراتژی دیپلماتیک منسجم تضمین می‌کند که بی‌ثباتی در آینده نزدیک ادامه خواهد داشت.