İklim değişikliği Nepal'deki ölümcül dağ çöküşünü nasıl kötüleştirdi

Nepal ve Tibet vadilerinde meydana gelen dağ yamacı çöküşü ve ardından gelen ani seller sonucunda yaklaşık 1.400 kişi hayatını kaybetti ve 5.000'den fazla kişi hala kayıp. Başlangıçta sismik aktiviteye bağlanan felaketin, buzul bilimciler ve iklim bilimciler tarafından çevresel faktörlerin karmaşık bir etkileşiminin sonucu olduğu ve iklim değişikliğinin ana tetikleyici rolü oynadığı doğrulandı. 26 Ağustos'ta meydana gelen çöküş, buzulların geri çekilmesi, permafrostun (donmuş toprak) erimesi ve yamaç dengesini bozan aşırı erimiş su birikimiyle tetiklendi.

Utrecht Üniversitesi'nden dağ hidroloğu Walter Immerzeel, bu çöküşün tek bir olay değil, yıllara yayılan süreçlerin bir sonucu olduğunu vurguladı. Çöküş, 5.150 metre yükseklikten düşen 44.000 olimpik yüzme havuzuna eşdeğer 110 milyon metreküp kaya ve buzu kapsıyordu. Çarpışma, 5.2 büyüklüğünde bir depreme eşdeğer enerji açığa çıkardı ve saatte 170 kilometre hıza ulaşan, yoluna çıkan her şeyi dakikalar içinde yok eden enkaz dolu bir sel oluşturdu.

Tarihsel veriler, çöküş bölgesine yakın buzulun 2010 ile 2026 yılları arasında 373 metre geri çekildiğini, bunun önceki kırk yıla kıyasla önemli bir hızlanma olduğunu gösteriyor. Bu geri çekilme, kaya duvarının yapısal desteğini ortadan kaldırırken, kritik yüksekliklerdeki permafrostun erimesi dengeyi daha da bozdu. Bölge, Temmuz ve Ağustos aylarında rekor sıcaklıklar yaşadı ve iklim değişikliği buna 1.5 santigrat derece ekledi; Ekim 2025'teki alışılmadık kar yağışı ise erimiş su hacmini daha da artırdı.

Bu felaketin sonuçları derindir, çünkü yıkımın boyutu mevcut erken uyarı sistemlerinin kapasitesini aşmıştır. Nepal'in altyapısı, kaskad halindeki dağ çöküşleri için değil, yağmur kaynaklı seller için tasarlanmıştır. Sonuç olarak, sel acil durum uyarılarından daha hızlı ilerledi; ilk SMS uyarıları çöküşten 38 dakika sonra gönderildi, ancak sel sınırı 7 dakikada geçmişti. Devighat gibi etkilenen bölgelerdeki aileler, şimdi çamurla kaplı yıkıntılar arasından hayatlarından geriye kalanları kurtarmaya çalışıyor.

World Weather Attribution uzmanlarının analizi, bu olayın yerel uyum stratejilerinin artık yeterli olmadığı bir eşiği temsil ettiğini gösteriyor. Imperial College London'dan Friederike Otto, küresel ısınma yüksek irtifa bölgelerini istikrarsızlaştırmaya devam ettikçe bu tür felaketlerin daha sık yaşanacağı konusunda uyardı. Bilimsel fikir birliği açıktır: Fosil yakıtlardan hızlı bir küresel geçiş sağlanmadığı sürece, dünyanın dağ sıralarının yapısal bütünlüğü bozulmaya devam edecek ve bu da daha büyük insani felaketlere yol açacaktır.