Yeni Tigray krizi: Etiyopya'da barışı sağlamak için arabulucular nerede?

Yıkıcı Tigray savaşını resmen durduran dönüm noktası niteliğindeki barış anlaşmasından sadece dört yıl sonra, Etiyopya'nın kuzeyinde son haftalarda çatışmalar yeniden şiddetlendi. Daha önce birbirlerinin azılı düşmanı olan çeşitli silahlı gruplar, Başbakan Abiy Ahmed'in federal hükümetini devirmek gibi ortak bir amaçla stratejik bir ittifak kurdu. Şiddetin bu şekilde yeniden alevlenmesi bölgede istikrarsız bir değişime işaret ediyor ve dış aktörlerin kendi jeopolitik çıkarlarına hizmet etmek için müdahale etmekle suçlanması nedeniyle Afrika Boynuzu'nun istikrarına ilişkin ciddi endişeleri artırıyor.

Uzmanlar ve analistler, yüz binlerce insanın hayatına mal olan iki yıllık ilk çatışmayı sona erdiren 2022 Pretoria Barış Anlaşması'nın başarısızlığına dikkat çekiyor. Bölge konusunda uzmanlaşan gazeteci Negash Mohammed, anlaşmanın Eritre, Amhara'daki Fano milisleri ve Tigray Halk Kurtuluş Cephesi (TPLF) içindeki şahinler gibi kilit paydaşları ihmal ettiği için çöktüğünü savunuyor. Control Risks'ten Patricia Rodrigues, mevcut isyancı koordinasyonunun endişe verici olduğunu, ancak federal hükümetin grupların şikayetlerini ele almak yerine onları zorla silahsızlandırma kararının mevcut gerilimleri daha da artırdığını belirtiyor.

Tarihsel olarak çatışma, federal hükümet ile TPLF arasındaki mücadeleyle tanımlanıyordu. Ancak mevcut manzara çok daha parçalı. Yeni koalisyon; Oromo Kurtuluş Ordusu'nu, Ogaden Ulusal Kurtuluş Cephesi'nin fraksiyonlarını ve Afar ile Benishangul-Gumuz'dan çeşitli etnik militan grupları içeriyor. Bir zamanlar Addis Ababa'nın müttefiki olan Eritre'nin artık bu isyancı gruplara destek verdiği düşünülüyor. Bu değişen ittifaklar ağı, dahil olan grupların tamamen farklı siyasi gündemlere ve etnik tabanlara sahip olması nedeniyle birleşik bir barış süreci olasılığını zorlaştırıyor.

Sivil halk için sonuçlar felaket boyutunda. Birçok insan, 2020'de düşmanlıkların patlak vermesinden bu yana evlerine dönemeyerek geçici yerinden edilmiş kişiler kamplarında kalmaya devam ediyor. Raporlar, insansız hava aracı saldırılarının sivil bölgeleri vurduğunu, isyancı grupların ise okulları ve klinikleri askeri amaçlarla kullandığını gösteriyor. Telekomünikasyonun kesilmesi, elektriğin aksaması ve Lalibela gibi önemli şehirlere yapılan uçuşların askıya alınmasıyla insani durum hızla kötüleşiyor ve sivillerin korunmasına yönelik resmi güvencelerin pratikte gerçekleşmediğini kanıtlıyor.

Geleceğe bakıldığında, arabuluculuk beklentileri kasvetli görünüyor. BM, bölgesel güçlerle etkileşim kurmak için elçiler göndermiş olsa da, analistler anlamlı müzakerelerin, çatışan taraflar şiddetin siyasi hedeflerine ulaşmak için etkisiz bir araç olduğunu anlayana kadar başarılı olamayacağını öne sürüyor. Özellikle ABD'nin daha önce savaşçıları baskı altına almak için kullanılan yaptırımları kaldırmasının ardından uluslararası nüfuz da azaldı. Uzmanlar, çatışmaların muhtemelen coğrafi olarak Etiyopya'nın kuzeyiyle sınırlı kalacağını, ancak tutarlı bir diplomatik stratejinin eksikliğinin istikrarsızlığın öngörülebilir gelecekte devam edeceğini garanti ettiğini tahmin ediyor.